Wywoływanie miękkie

Jako bardziej uzasadnione, stosuje się raczej wywoływanie miękkie a nie kontrastowe. Jeżeli nie oczekuje się specjalnych efektów, to najbardziej korzystne i prawidłowe jest wywoływanie zdjęciowych materiałów fotograficznych do współ­czynnika kontrastowości od 0,6 do 0,7. (Różne typy materiałów fotograficznych używa się nie ze względu na ich kontrastowość, lecz w pierwszym rzędzie ze względu na ich światłoczułość, różny zakres użytecznej rozpiętości naświetleń i różną ziarnistość). Zwiększenie kontrastowości obrazu można w tym przypadku osiągnąć w procesie kopiowania, stosując papiery fotograficzne bardziej kontrastowe (o wyższej gradacji). Wyrównywanie kontrastu obrazów przez używanie papierów fotograficznych o niższej kontrastowości jest zawsze rozwiązaniem bardziej kłopotliwym. Można więc wyciągnąć wniosek, że nie współczynnik kontrastowości równy 1 (y = 1), przy którym następuje naturalna reprodukcja skali wartości tonalnych, jest tym normalnym współczynnikiem, lecz znacznie niższa jego wartość.

Błona fotograficzna

Rozpiętość naświetleń błony fotograficznej odpowiada użytecznemu zakresowi ko­piowania papieru fotograficznego. Gęstości optyczne zaczerniania, osiągane na papie­rze fotograficznym, wyznacza się jako logarytmy dziesiętne odwrotności współczynnika odbicia światła (zdolności odbijania lub albedo — wielkość charakteryzująca zdolność odbijania lub rozpraszania prostopadle padającego strumienia światła przez po­wierzchnię matową, równa stosunkowi ilości światła odbitego od powierzchni do ilości światła padającego na tę powierzchnię). Między odbijaniem i przepuszczaniem światła istnieją znaczne różnice. Wynika z nich, że możliwość osiągnięcia na papierach fotograficznych wysokiego stopnia czystości bieli ograniczona jest bielą papieru po­dłożowego. Swoją granicę ma również stopień czerni. Ponieważ ani czysta biel, ani pełna czerń nie mają na obrazie szczegółów, tzn. nie pozwalają rozpoznawać subtel­ności szczegółów obrazu, dlatego wykorzystanie tych skrajnych tonów do kompozycji obrazu może mieć miejsce tylko w szczególnych przypadkach.

Kontrasty i błony

Rozpiętość kontrastu błyszczących papierów fotograficznych wynosi maksymalnie 1:50 (któremu odpowiada zakres gęstości optycznej obrazu od 0 do 1,7), a papierów matowych zaledwie 1:20. Wynika stąd konieczność obniżania wyższego kontrastu obrazów negatywowych do możliwości odtwarzania go na papierze fotograficznym. Jedynie niski kontrast negaty­wu umożliwia reprodukcję całej skali wartości tonalnych. W przypadku błon przezroczowych, które przeznaczone są do otrzymywania obra­zów dla projekcji, stosuje się odwrotną zasadę. Błony takie wywołuje się do wyższego współczynnika kontrastowości (y – 1,5), ponieważ wysoka jakość obrazu przezroczowego pozwala rozróżniać na nim wszystkie, nawet nieznaczne różnice szczegółów zaczernienia. Kontrastowość może być tu nawet podwyższana. Również przezrocza barwne, otrzymywane na materiałach odwracalnych, które przesyła się do obróbki chemicznej w specjalnych laboratoriach usługowych, wywoływane są do wartości y około 1,5. Wartość ta jest zazwyczaj stała i rzadko ulega zmianom.

Błony

Drobnoziarniste błony zdjęciowe wykorzystywane są do zdjęć, w których wymagana jest szczególnie wysoka ostrość i wysoka zdolność rozdzielcza. W przeciwieństwie do tych błon, błony fotograficzne
o wyższej czułości (21—23 DlN, 100—160 PN, 100—160 ASA) są mniej kontrastowe
(bardziej płaski przebieg krzywej charakterystycznej) oraz mają szerszy użyteczny za­
kres naświetleń. Jednocześnie błony te wykazują większą ziarnistość. Błon fotograficz­ nych o wyższej czułości używa się do zdjęć w mniej korzystnych warunkach oświetle­nia, np. we wnętrzach. Są one również wykorzystywane głównie w przypadkach,
które wymagają wyrównania nadmiernych kontrastów oświetlenia, tj. w warunkach
nadmiaru oświetlenia — co jest pozornym paradoksem, np. w krajach południowych.
W takich warunkach, przy świetle w południe, różnice między światłami a cieniami są tak
rażąco duże, że tylko błony o wyższej czułości i szerokiej rozpiętości użytecznych
naświetleń mogą sprostać wymaganiom dobrej jakości zdjęć. A dobra jakość zdjęć jest niezwykle ważna.

Błony o najwyższej czułości

Błony fotograficzne o najwyższej czułości, tj. od 28 do 34 DIN i więcej (500—2000 PN, 500—2000 ASA), mają dużą ziarnistość, charakteryzują się małą ostrością konturów, są małokontrastowe
(płaskie nachylenie krzywej charakterystycznej) i cechuje je mała tolerancja na błędy
naświetlenia. Ta ostatnia właściwość wynika z tego, że bardzo płaskie nachylenie krzy­
wej charakterystycznej nie pozwala na zróżnicowane odtwarzanie wyższych gęstości
optycznych zaczernienia. Błony fotograficzne o średnim wskaźniku czułości (17—
19 DIN, 40—64 PN, 40—64 ASA), przy normalnej kontrastowości charakteryzują się
korzystną ziarnistością i stanowią najlepszy kompromis między zaletami i wadami
błon fotograficznych o różnej światłoczułości. Są to materiały fotograficzne używane
zwykle przez fotografów, ponieważ nadają się do realizacji każdego zadania. Sposób
ogólnego podziału błon fotograficznych na typy oraz ocena ich ziarnistości zależy od
formatu negatywu zdjęć. Im format ten jest większy i im wymaga mniejszego po­
większenia, tym mniejszą wagę przykładamy do ziarnistości błon fotograficznych.

Wywoływacze

Dzięki specjalnym wy­woływaczom (Neofin, Emofin, Acufin itp.), udało się podnieść o 5 do 6 DIN efektywną światłoczułość z natury swej kontrastowych błon niskoczułych o wskaźniku światło-czułości 10—15 DIN (8—25 PN, 8—25 ASA), przy jednoczesnym zachowaniu ich drobnoziarnistości i normalnego współczynnika kontrastowości (y = 0,7). Podany wzrost światłoczułości nie jest wynikiem wzrostu rzeczywistej światłoczułości błony fotograficznej, lecz skutkiem polepszenia skuteczności jej praktycznego wykorzysta­nia. Pozwala to skierować zainteresowanie na wykorzystanie błon dokumentowych dla celów normalnej fotografii zdjęciowej, a szczególnie dla najmniejszych formatów fotografii małoobrazkowej. Istotną rolę odgrywa tu nie samo podwyższenie światło­czułości jako takiej, tzn. stworzenie możliwości fotografowania przy słabym oświetleniu, lecz wymaganie mniejszej ilości światła dla osiągnięcia efektu zaczernienia. W mate­riałach tego typu przenikanie światła, a więc i efektu naświetlania w głąb warstwy świa­tłoczułej, jest małe. Małe są również skupiska wywołanych ziaren srebra.

Fotograficzna błona

Błona fotograficzna o wskaź­niku światłoczułości 27 DIN (400 PN, 400 ASA), która może być naświetlana jak błona o wskaźniku światłoczułości 33 DIN (1600 PN, 1600 ASA), jest naturalnie bardziej drobnoziarnista, niż tradycyjna błona o wskaźniku światłoczułości 33 DIN (1600 PN, 1600 ASA) (wskaźnik światłoczułości 33 DIN oznacza 32-krotny wzrost światło­czułości w stosunku do światłoczułości błony średnioczułej o wskaźniku światło­czułości 17 DIN). Również i z tego względu nowe techniki wyrobu emulsji umożliwiły skierowanie na rynek błon fotograficznych o zmniejszonej ziarnistości. Ponieważ obecnie wymagamy od naszych, przeważnie małoformatowych negatywów większej ostrości, dlatego nie interesują nas już, jak było dawniej, szerokie zakresy użytecznych rozpiętości naświetleń, które dopuszczały 40 000 krotne prześwietlenia bez zmniejsze­nia przydatności negatywów do ich kopiowania, jak np. w przypadku błony Isochrom Agfa. Jakkolwiek takie prześwietlenia mieszczą się w zakresie dopuszczalnej tole­rancji naświetleń błony fotograficznej, to jednak nie pozwalają one wykorzystać możliwej do osiągnięcia ostrości obrazu, ponieważ wraz ze wzrostem naświetlenia następuje wzrost przenikania światła w głąb tej warstwy.

O światłoczułości

Czym wyraża się światłoczułość materiałów fotograficznych? Wiemy, że dla osiąg­nięcia jednakowego zaczernienia błona fotograficzna o wskaźniku czułości 21 DIN (100 PN, 100 ASA) wymaga jedynie połowę czasu (lub o 1 stopień mniejszej liczby przysłony) niezbędnego do naświetlenia błony o wskaźniku czułości 18 DIN (50 PN, 50 ASA). Wiemy również, że wzrost wskaźnika światłoczułości o 3 DIN odpowiada dwukrotnemu wzrostowi światłoczułości błony fotograficznej. Wskaźnik światłoczułości jest więc wielkością charakterystyczną warstwy światłoczułej materiału foto­graficznego. (Jednak w pewnych granicach wartość jego może być dość  zmieniona w pro­cesie wywoływania. O wzajemnej zależności światłoczułości i właściwości gradacyjnych była już mowa). W tej chwili interesuje nas sposób wyznaczania światłoczułości i porównanie jej w odniesieniu do różnych materiałów fotograficznych. Praktyczną wielkością światłoczułości jest ta, która wskazuje na prawidłowe naświetlenie w istnie­jących warunkach oświetlenia.

Zasady sensytometrii

W sensytometrii przyjmuje się kryteria światłoczułości jednoznaczne dla każdej krzywej charakterystycznej, a mianowicie gęstość optyczną najmniejszego zaczernienia, które pozwala się odróżnić od gęstości optycznej zadymie­nia i które daje efekt fotograficzny w procesie kopiowania. W obecnie stosowanych metodach pomiarowych jest to z zasady wartość gęstości optycznej o 0,1 większa od gęstości optycznej zadymienia. Zatem światłoczułość definiuje się jako naświetlenie, które po znormalizowanej obróbce chemicznej (przepis, temperatura, czas, ruch roz­tworów) daje efekty gęstości optycznej zaczernienia o 0,1 wyższej od gęstości optycz­nej zadymienia, przy czym rzeczywiste wartości naświetlenia podaje się nie w lukso-sekundach, lecz w wartościach liczbowych różnych w odmiennych systemach pomia­rowych, (od tłum.: Zgodnie z Polską Normą światłoczułość (S) definiuje się jako wiel­kość odwrotnie proporcjonalną do naświetlenia, powodującego na danej warstwie po jej wywołaniu efekt fotograficzny określony przez kryterium światłoczułości

Ziarnistość

Wielkość wywołanych ziarn srebrowych emulsji fotograficznej można ustalić pod mikroskopem. Za pomocą mikrodensytometru (fotometr z bardzo małym polem pomia­rowym) można również określić odchylenia w rozkładzie wielkości tych ziarn. Na ozna­czanie ziarnistości w sposób wymierny istnieje wiele różnych metod pomiarów, zapro­ponowano również wiele odmiennych urządzeń pomiarowych, jednak dotychczas żadna z nich nie utrzymała się jako metoda pozwalająca w przybliżeniu porównywać liczbowo ziarnistość dwóch materiałów fotograficznych). Wielkość ziarna daje się oceniać jedynie w sposób mniej lub bardziej subiektywny. Subiektywne wrażenie ziarnistości w mniejszym stopniu zależy od wielkości ziaren (ziarna pojedyncze są mikroskopijnie małe, ich średnica w emulsjach drobnoziarnistych wynosi poniżej 1 um, a w gruboziarnistych około 2 um), niż od struktury, którą tworzy przestrzenne rozmieszczenie ziaren w warstwie oraz skupianie się (zlewanie) ziaren blisko położonych. Na powiększonym obrazie pozytywowym ziarnista struktura negatywu występuje w postaci różnic gęstości optycznej równomiernie zaczernionych powierzchni (tzw. fluktuacje gęstości).